Tahkim şartı

Tahkim şartı, tarafların aralarındaki uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine hakem ya da hakem kurulunun çözmesini kararlaştırdığı sözleşme hükmüdür. Esas sözleşmenin bir maddesi olarak yazılabileceği gibi ayrı bir tahkim sözleşmesi olarak da yapılabilir.

Tahkim şartına hangi kanun uygulanır?

Tahkim yeri Türkiye olan ve yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (MTK) uygulanır; taraflar veya hakem kurulu bu Kanunun uygulanmasını seçtiğinde de MTK uygulanır (MTK m.1). Yabancılık unsurunun hangi hallerde var sayılacağı MTK m.2'de sayılmıştır. Yabancılık unsuru taşımayan tahkimde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) tahkime ilişkin hükümleri (m.407 vd.) uygulanır.

Tahkim şartı hangi şekilde yapılmalıdır?

Tahkim anlaşması yazılı yapılır. Bu şart, anlaşmanın taraflarca imzalanmış bir belgeye ya da taraflar arasında teati edilen mektup, telgraf, teleks, faks gibi bir iletişim aracına veya elektronik ortama geçirilmesiyle sağlanır. Dava dilekçesinde ileri sürülen yazılı tahkim anlaşmasına davalının cevap dilekçesinde itiraz etmemesi de yeterlidir. Asıl sözleşmenin parçası yapılmak amacıyla tahkim şartı içeren bir belgeye yollama yapılmışsa da tahkim anlaşması kurulmuş sayılır (MTK m.4/2; HMK m.412/3).

Her uyuşmazlık tahkime götürülebilir mi?

Hayır. HMK m.408'e göre taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan veya iki tarafın iradesine tabi olmayan işlerden doğan uyuşmazlıklar tahkime elverişli değildir. MTK m.1/4 de Türkiye'de bulunan taşınmazlar üzerindeki ayni haklara ilişkin uyuşmazlıklarla tarafların iradesine tabi olmayan uyuşmazlıklarda Kanunun uygulanmayacağını belirtir.

Esas sözleşme geçersizse tahkim şartı da geçersiz olur mu?

Kural olarak hayır. Tahkim şartı esas sözleşmeden bağımsız değerlendirilir; esas sözleşmenin geçerli olmadığı ileri sürülerek tahkim şartına itiraz edilemez (MTK m.4/son; HMK m.412/4).

Tahkim şartı varken mahkemede dava açılırsa ne olur?

Karşı taraf tahkim ilk itirazında bulunabilir (HMK m.413, m.116/1-b). Bu itiraz cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; aksi hâlde dinlenmez (HMK m.117/1). Tahkim sözleşmesi hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkânsız değilse mahkeme davayı usulden reddeder (HMK m.413/1; MTK m.5).

Bir tahkim şartında genellikle hangi unsurlar yer alır?

Uygulamada şu unsurlar netleştirilir: kurumsal tahkim mi (örneğin İSTAC, ICC) yoksa ad hoc tahkim mi; tahkim yeri; tahkim dili; hakem sayısı ve seçim yöntemi; esasa uygulanacak hukuk. Kurumlar kendi örnek tahkim şartlarını yayımlar.

Hakem kararına karşı hangi yola başvurulur?

MTK'ya tabi tahkimde hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir. İptal sebepleri Kanunda sınırlı olarak sayılmıştır. Dava, hakem kararının veya düzeltme, yorum ya da tamamlama kararının taraflara bildirildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yetkili bölge adliye mahkemesinde açılır ve hakem kararının icrasını kendiliğinden durdurur (MTK m.15).

Temel kavramlar

Tahkim şartı ve tahkim sözleşmesi
Kurumsal tahkim / ad hoc tahkim
Tahkim yeri
Tahkime elverişlilik
Tahkim itirazı
Hakem kararının iptali

Birincil kaynaklar

Son kontrol: 2 Kasım 2026

Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Mevzuat değişebilir; somut bir durumda güncel metin ve içtihat ayrıca incelenmelidir.