Uluslararası ticaret; malların, hizmetlerin ve yatırımların ülkeler arasında hareketine uygulanan kuralları kapsar. Bu başlık altında ilgili alanların temel çerçevesi yer alır.
Uluslararası ticaret hukuku
Uluslararası ticaret hukuku, farklı ülkelerde bulunan taraflar arasındaki ticari işlemlere uygulanan kuralları kapsar. Türkiye, Milletlerarası Mal Satımına İlişkin Sözleşmeler Hakkında Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’ne (CISG) taraftır; sözleşme, taraflar aksini kararlaştırmadıkça farklı taraf devletlerdeki satıcı ve alıcı arasındaki satışlara uygulanır. Teslim yeri ve riskin geçişi çoğunlukla Milletlerarası Ticaret Odası’nın Incoterms kurallarıyla, ödeme ise akreditif gibi araçlarla belirlenir.
- Viyana Satım Sözleşmesi (CISG)
- Incoterms teslim şekilleri
- Akreditif ve uluslararası ödeme yöntemleri
- Uluslararası distribütörlük ve acentelik
- Uygulanacak hukuk
Dış ticaret hukuku
Dış ticaret hukuku, malların Türkiye’ye girişi ve Türkiye’den çıkışı sırasında uygulanan kuralları düzenler. Malların gümrükten geçişi, gümrük vergileri ve gümrük rejimleri 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile düzenlenir. İthalat ve ihracat ayrıca Cumhurbaşkanı kararları ve Ticaret Bakanlığı tebliğleriyle belirlenen rejimlere tabidir; bazı ürünlerde ticaret politikası önlemleri, örneğin damping karşıtı vergiler uygulanabilir.
- Gümrük rejimleri ve gümrük vergileri
- İthalat ve ihracat rejimleri
- Dahilde işleme ve teşvikler
- Damping ve korunma önlemleri
- Gümrük idari para cezaları ve itiraz
Yabancı yatırımlar hukuku
Yabancı yatırımlar hukuku, yabancı yatırımcıların Türkiye’de yatırım yapmasına ve yatırımlarının korunmasına ilişkin kuralları kapsar. 4875 sayılı Kanun’a göre yabancı yatırımcılar yerli yatırımcılarla eşit muameleye tabidir; kâr, temettü ve tasfiye bedellerini yurt dışına serbestçe transfer edebilir. Yatırımlar ancak kamu yararı için ve bedeli ödenerek kamulaştırılabilir. Türkiye’nin pek çok ülkeyle imzaladığı ikili yatırım anlaşmaları ve taraf olduğu ICSID Sözleşmesi, yatırımcı ile devlet arasındaki uyuşmazlıklarda uluslararası tahkim imkânı tanıyabilir.
- Eşit muamele ilkesi
- Şirket, şube ve irtibat bürosu
- Kâr ve sermaye transferi
- İkili yatırım anlaşmaları
- Yatırım teşvikleri
- Yatırımcı-devlet tahkimi (ICSID)
Yabancılar hukuku
Yabancılar hukuku, Türk vatandaşı olmayan kişilerin Türkiye’deki hak ve yükümlülüklerini düzenler. Yabancıların vize, ikamet izni ve sınır dışı etme işlemleri 6458 sayılı Kanun’a, çalışma izinleri 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’na tabidir. Türk vatandaşlığının kazanılması 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nda, yabancıların taşınmaz edinimi ise 2644 sayılı Tapu Kanunu’nun 35. maddesinde düzenlenir.
- Vize ve ikamet izinleri
- Çalışma izni
- Türk vatandaşlığının kazanılması
- Yabancıların taşınmaz edinimi
- Sınır dışı etme kararlarına karşı başvuru yolları
Yenilenebilir enerji ve altyapı
Yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimi, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun çerçevesinde yürütülür. Üretim kural olarak lisansla, yönetmelikte sayılan hâllerde lisanssız yapılabilir; YEKDEM olarak bilinen destek mekanizması 5346 sayılı Kanun’a dayanır. Projelerde şebeke bağlantısı, arazi üzerindeki kullanım hakkı, imar ve çevre izinleri çoğu zaman birlikte gerekir. Enerji santralleri ve otoyollar gibi altyapı yatırımları yap-işlet-devret (3996 sayılı Kanun), şehir hastaneleri gibi tesisler ise kamu-özel iş birliği (6428 sayılı Kanun) modeliyle de gerçekleştirilebilir.
- Lisanslı ve lisanssız elektrik üretimi
- YEKDEM ve yenilenebilir enerji destekleri
- Şebeke bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları
- Arazi kullanımı: kira, irtifak ve kamulaştırma
- Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) ve yapı izinleri
- Yap-işlet-devret ve kamu-özel iş birliği modelleri
Enerji hukuku
Enerji hukuku; elektrik, doğal gaz ve petrol gibi enerji kaynaklarının üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretine ilişkin kuralları kapsar. Elektrik piyasası 6446, doğal gaz piyasası 4646, petrol piyasası 5015 sayılı kanunlara tabidir. Bu piyasalarda faaliyetler kural olarak EPDK’dan alınan lisansla yürütülür ve Kurum’un denetimine tabidir. EPDK kararlarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir.
- Elektrik, doğal gaz ve petrol piyasası lisansları
- EPDK düzenlemeleri ve denetimi
- İdari para cezaları ve itiraz yolları
- Enerji ticareti ve ikili anlaşmalar
Sürdürülebilirlik ve mevzuat
Çevresel, sosyal ve yönetişim (ÇSY) kuralları, şirket faaliyetlerinin çevre ve toplum üzerindeki etkisini ve bu etkinin nasıl raporlanacağını düzenler. 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7552 sayılı İklim Kanunu, sera gazı emisyonlarının azaltılmasını ve emisyon ticaret sistemini düzenler; çevreye ilişkin genel kurallar 2872 sayılı Çevre Kanunu’nda yer alır. Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS), kapsamdaki şirketler için 2024’ten itibaren uygulanır. Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ise 1 Ocak 2026’dan bu yana belirli ürünlerin ihracatını etkiler.
- İklim Kanunu ve emisyon ticaret sistemi
- TSRS kapsamında sürdürülebilirlik raporlaması
- AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)
- Tedarik zincirinde çevre ve insan hakları yükümlülükleri
- Kurumsal yönetim ve şirket içi politikalar
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir.